Perfumy robi się z alkoholu, koncentratu zapachowego i niewielkiej ilości wody. W typowej wodzie perfumowanej alkohol to około 70–80% objętości, koncentrat 15–20%, a resztę uzupełnia woda i dodatki, np. antyoksydanty albo barwnik. Sam koncentrat to mieszanka od kilkudziesięciu do kilkuset surowców: olejków eterycznych, absolutów, żywic i cząsteczek syntetycznych. Na etykiecie cały ten koncentrat kryje się pod jednym słowem „parfum”.

Poniżej rozkładamy skład perfum na części. Dowiesz się, po co w perfumach jest alkohol denaturowany, czym różni się olejek od absolutu, jak działa destylacja i enfleurage, skąd wzięły się kumaryna, ambroxan i Iso E Super. Pokazujemy też, jak czytać listę INCI i co zmieniło unijne rozporządzenie 2023/1545, które wydłużyło listę alergenów obowiązkowo podawanych na opakowaniu z 26 do ponad 80 pozycji.

Spis Treści

Z czego robi się perfumy? Skład w liczbach

Perfumy składają się z 3 głównych części: rozpuszczalnika (alkohol), koncentratu zapachowego i wody. Proporcje zależą od stężenia. Poniższa tabela pokazuje orientacyjny skład wody perfumowanej (EDP), bo to najpopularniejszy dziś typ perfum.

Składnik	Jak wygląda w INCI	Udział w EDP	Po co jest
Alkohol etylowy denaturowany	Alcohol denat.	ok. 70–80%	rozpuszcza koncentrat, niesie zapach w powietrze
Koncentrat zapachowy	Parfum (Fragrance)	ok. 15–20%	to jest właściwy zapach
Woda	Aqua	kilka procent	łagodzi alkohol, rozcieńcza
Dodatki	np. BHT, filtry UV, CI 14700	poniżej 1%	chronią przed utlenianiem i światłem, barwią

Alkohol (Alcohol denat.)

Alkohol w perfumach to etanol denaturowany, czyli spirytus z dodatkiem substancji, która robi go niezdatnym do picia, najczęściej bardzo gorzkiej. Etanol dobrze rozpuszcza olejki i żywice, szybko odparowuje i podnosi zapach ze skóry. Dlatego pierwsze sekundy po psiknięciu czuć lekko „spirytusowo”. Po minucie alkohol znika i zostaje sam zapach.

Koncentrat zapachowy (parfum)

Koncentrat to gotowa kompozycja zapachowa, którą perfumiarz układa z pojedynczych surowców. W koncentracie są nuty głowy, serca i bazy, o których więcej piszemy w poradniku o piramidzie zapachowej. To ten składnik decyduje, czy perfumy pachną różą, kawą czy morską bryzą. Proporcje koncentratu są tajemnicą firmy, a marki nie muszą ich ujawniać.

Woda i dodatki

Woda (aqua) jest w perfumach w małej ilości, zwykle kilka procent. Za dużo wody zmętniłoby roztwór, bo część olejków się w niej nie rozpuszcza. Do tego dochodzą antyoksydanty (np. BHT), które spowalniają utlenianie, filtry UV chroniące płyn w przezroczystym flakonie i barwniki oznaczone kodem CI. Jak długo taki skład zachowuje świeżość, wyjaśniamy w tekście czy perfumy mają datę ważności.

Czym są utrwalacze w perfumach?

Utrwalacze to ciężkie, wolno parujące surowce, które spowalniają ulatnianie się lżejszych nut. Same też pachną, więc zwykle siedzą w bazie kompozycji. Dzięki nim cytrusowy początek nie znika po kwadransie, a całość trzyma się na skórze godzinami.

Klasyczne utrwalacze to żywice (benzoes, labdanum, mirra), wanilia, mech dębowy i piżma. Dziś dużą część tej pracy wykonują syntetyki: ambroxan, Iso E Super, piżma makrocykliczne. Osobno opisaliśmy, jak działa piżmo w perfumach i czemu trzyma się dłużej niż reszta kompozycji. Utrwalacz nie jest osobną pozycją w składzie. Siedzi w koncentracie, czyli pod słowem „parfum”.

Jakie surowce naturalne są w perfumach?

Surowce naturalne w perfumach to głównie olejki eteryczne, absoluty i żywice pozyskiwane z kwiatów, liści, skórek owoców, kory, korzeni i nasion. Różnią się sposobem otrzymania i zapachem.

Olejek eteryczny powstaje zwykle przez destylację albo wyciskanie. Tak otrzymuje się olejek lawendowy, paczulowy, wetiwerowy, bergamotkowy. Absolut powstaje przez ekstrakcję rozpuszczalnikiem i jest gęstszy, ciemniejszy, często bliższy zapachowi żywego kwiatu. Absolut róży jest czerwonobrązowy, a olejek różany z destylacji jasnożółty i w temperaturze pokojowej tworzy białe kryształki.

Żywice i balsamy, takie jak mirra, benzoes czy balsam peruwiański, to zastygłe wycieki z drzew. Pachną ciepło, słodkawo, czasem dymnie. Dobrze to słychać w zamienniku Jo Malone Myrrh & Tonka, gdzie mirra siedzi w sercu, a fasola tonka i wanilia ją ocieplają. Na upał to za gęsty zapach, za to w grudniu na swetrze sprawdza się bardzo dobrze.

Surowce zwierzęce, takie jak naturalne piżmo, cywet czy kastoreum, praktycznie zniknęły z perfumerii. Zastąpiły je odpowiedniki z laboratorium, tańsze i bez udziału zwierząt.

Jak pozyskuje się zapach z roślin?

Zapach z roślin pozyskuje się 4 głównymi metodami: destylacją parą wodną, wyciskaniem na zimno, ekstrakcją rozpuszczalnikiem i historycznym enfleurage. Wybór metody zależy od surowca. Delikatny jaśmin źle znosi gorącą parę, a skórka cytryny nie potrzebuje żadnego podgrzewania.

Destylacja parą wodną

W destylacji para wodna przechodzi przez warstwę kwiatów albo liści i zabiera ze sobą lotne cząsteczki zapachowe. Potem skrapla się w chłodnicy. Olejek jest lżejszy od wody, więc zbiera się na wierzchu, a pod nim zostaje woda kwiatowa, np. hydrolat różany. Wydajność bywa bardzo niska: na 1 kg olejku różanego potrzeba około 3 ton płatków. Stąd cena naturalnej róży.

Wyciskanie na zimno

Wyciskanie na zimno służy do owoców cytrusowych. Olejek siedzi w małych gruczołach skórki, więc wystarczy ją mechanicznie zgnieść albo nakłuć. Tak powstaje olejek z bergamotki, cytryny, pomarańczy, mandarynki i grejpfruta. Bez ciepła zapach zostaje świeży i soczysty.

Ekstrakcja rozpuszczalnikiem i CO2

Ekstrakcja polega na zalaniu kwiatów lotnym rozpuszczalnikiem, który rozpuszcza woski i cząsteczki zapachowe. Po odparowaniu rozpuszczalnika zostaje woskowa masa zwana konkretem. Konkret płucze się alkoholem i odparowuje go, a wynik to absolut. Tak otrzymuje się absolut jaśminu, tuberozy, mimozy. Nowsza odmiana to ekstrakcja dwutlenkiem węgla w stanie nadkrytycznym, która nie zostawia śladów rozpuszczalnika.

Enfleurage

Enfleurage to pozyskiwanie zapachu za pomocą bezwonnego tłuszczu. Szklane ramy smarowano smalcem albo łojem i układano na nich świeże kwiaty, wymieniane codziennie, aż tłuszcz nasiąknął zapachem. Taką pomadę płukano alkoholem i otrzymywano absolut. Metoda rozwinęła się w Grasse w XVIII wieku i nadawała się do kwiatów, które gubią zapach w gorącej parze. Około połowy XX wieku zastąpiła ją ekstrakcja, bo enfleurage był bardzo drogi i powolny. Dziś robi się go tylko pokazowo albo w małych manufakturach.

Dlaczego w perfumach są składniki syntetyczne?

Składniki syntetyczne są w perfumach, bo dają zapachy, których natura nie daje albo daje drogo i niestabilnie. Konwalia, morska bryza czy świeże pranie nie mają swojego olejku. Olejek z tej samej rośliny pachnie co roku trochę inaczej, a cząsteczka z laboratorium zawsze tak samo. Niemal każda współczesna kompozycja łączy naturalne surowce z syntetycznymi. Syntetyk nie znaczy gorszy, a część z nich kosztuje więcej niż olejki roślinne.

Kumaryna: pierwsza syntetyczna cząsteczka w perfumach

Kumarynę wyodrębniono z bobu tonka w 1820 roku. W 1868 roku angielski chemik William Henry Perkin otrzymał ją syntetycznie. W 1882 roku perfumiarz Paul Parquet użył syntetycznej kumaryny w Fougère Royale dla domu Houbigant i tak powstała rodzina fougère. Kumaryna pachnie sianem, migdałem i odrobiną wanilii. Słodką, tonkową bazę tego typu czuć w zamienniku Carolina Herrera Good Girl, choć tam przykrywa ją jeszcze kawa i tuberoza. Osobom, które nie lubią słodkich zapachów, Good Girl wyda się za ciężki do biura.

Aldehydy i Chanel No 5

Aldehydy to grupa cząsteczek, które pachną czystością, mydłem, czasem zgaszoną świeczką. Ernest Beaux użył ich w dużej dawce w Chanel No 5, wydanym 5 maja 1921 roku. Wtedy perfumiarze dodawali aldehydy ostrożnie, w śladowych ilościach. W zamienniku Chanel No 5 aldehydy czuć od pierwszego psiknięcia, zanim do głosu dojdą jaśmin, róża i ylang-ylang. Młodszym osobom ten pudrowy, mydlany start często kojarzy się z „perfumami babci”.

Ambroxan: zapach ambry bez wieloryba

Ambroxan to syntetyczny odpowiednik ambry szarej, czyli woskowej substancji z przewodu pokarmowego kaszalota. Strukturę tej cząsteczki opisał Firmenich około 1950 roku. Ambroxan produkuje się ze sklareolu, związku z szałwii muszkatołowej. Pachnie ciepło, mineralnie, lekko słonawo i bardzo długo trzyma się na skórze i ubraniu. Znajdziesz go w nutach Dior Sauvage i Versace Eros. W zamienniku Givenchy L’Interdit ambroxan siedzi w bazie obok paczuli i wetywerii, pod białymi kwiatami. Kto szuka lekkiego zapachu na lato, uzna L’Interdit za zbyt gęsty.

Iso E Super: aksamitne drewno

Iso E Super opracowali w IFF chemicy John B. Hall i James M. Sanders, a patent złożyli w 1973 roku. Cząsteczka pachnie gładkim drewnem cedrowym z odrobiną ambry. Część osób prawie jej nie czuje na sobie, za to czuje ją otoczenie. Dior Fahrenheit z 1988 roku zawierał jej około 25–30%, a Molecule 01 z 2006 roku to sam Iso E Super rozcieńczony w alkoholu.

Jak czytać skład perfum na etykiecie?

Skład perfum na etykiecie zapisuje się w systemie INCI, czyli według międzynarodowego nazewnictwa składników kosmetycznych. Składniki są wypisane od największego udziału do najmniejszego. Typowy skład wody perfumowanej wygląda tak: Alcohol denat., Parfum (Fragrance), Aqua (Water), dalej alergeny zapachowe, antyoksydant, filtr UV i barwniki.

Co oznacza „parfum” w składzie?

„Parfum” albo „Fragrance” w składzie oznacza cały koncentrat zapachowy, zapisany jako jedna pozycja. Unijne rozporządzenie 1223/2009 o produktach kosmetycznych pozwala nie rozpisywać receptury, więc pod tym słowem może kryć się 50 albo 300 surowców. Wyjątkiem są alergeny zapachowe, które trzeba podać z nazwy.

Ile alergenów trzeba podać na etykiecie po 2023 roku?

Po zmianie z 2023 roku na etykiecie trzeba podawać ponad 80 alergenów zapachowych. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 dopisało 56 nowych substancji do dotychczasowej listy, która od lat liczyła 26 pozycji (dziś 25, bo jeden alergen, HICC, jest już zakazany). Alergen trzeba wymienić z nazwy, gdy jego stężenie przekracza 0,001% w produktach niespłukiwanych, np. perfumach, i 0,01% w spłukiwanych, np. żelu pod prysznic.

Nowe produkty wprowadzane na rynek UE muszą spełniać te zasady od 31 lipca 2026 roku. Produkty, które trafiły do sprzedaży wcześniej, mogą być dostępne ze starą etykietą do 31 lipca 2028 roku. W sklepach przez jakiś czas zobaczysz więc oba rodzaje opisów.

Na liście są m.in. Linalool, Limonene, Citronellol, Geraniol, Citral, Eugenol, Coumarin i Benzyl Salicylate. Te same cząsteczki są w naturalnych olejkach: linalol w lawendzie, limonen w skórce cytryny, geraniol w róży. „Naturalne” perfumy też mają więc alergeny na etykiecie. Jeśli reagujesz wysypką na zapachy, sprawdź poradnik uczulenie na perfumy: objawy, przyczyny i co robić i porównuj listy INCI przed zakupem.

Ile koncentratu zapachowego jest w EDT, EDP i perfumach?

Ilość koncentratu wynosi zwykle 5–15% w wodzie toaletowej, 15–20% w wodzie perfumowanej i 20–30% w perfumach (extrait). Nie ma prawnej normy dla tych nazw. Każda marka sama decyduje, ile koncentratu daje, więc EDT jednej firmy bywa mocniejsza niż EDP innej.

Typ	Koncentrat zapachowy	Orientacyjna trwałość na skórze
Woda kolońska (EDC)	2–4%	1–2 godziny
Woda toaletowa (EDT)	5–15%	3–5 godzin
Woda perfumowana (EDP)	15–20%	5–10 godzin
Perfumy (parfum, extrait)	20–30%	8–12 godzin

Wyższe stężenie oznacza mniej alkoholu, więc start jest łagodniejszy, a zapach siedzi bliżej skóry. Szczegółowe porównanie znajdziesz w tekstach rodzaje perfum: stężenia i rodziny zapachowe oraz woda perfumowana a perfumy.

FAQ: najczęstsze pytania o skład perfum

Zebraliśmy 5 pytań, które klientki najczęściej zadają nam o to, co jest w perfumach.

Czy perfumy mogą być bez alkoholu?

Tak, perfumy bez alkoholu istnieją, najczęściej jako perfumy olejkowe na bazie oleju, np. frakcjonowanego kokosowego albo jojoba. Pachną bliżej skóry i słabiej się rozchodzą. Jeśli chcesz spróbować takiej mieszanki samodzielnie, przepisy i proporcje są w poradniku jak zrobić perfumy w domu.

Czy alkohol w perfumach wysusza skórę?

Alkohol w perfumach odparowuje w ciągu kilkudziesięciu sekund i przy 1–3 psiknięciach dziennie zwykle nie wysusza zdrowej skóry. Przy skórze bardzo suchej albo podrażnionej lepiej psiknąć na ubranie lub włosy. Na świeżo ogolone miejsca alkohol szczypie.

Czy perfumy syntetyczne są gorsze od naturalnych?

Nie, perfumy z syntetykami nie są gorsze z założenia. Większość klasyków, od Chanel No 5 po Sauvage, opiera się na cząsteczkach z laboratorium. Syntetyki dają powtarzalny zapach, lepszą trwałość i zastępują surowce zwierzęce. Jakość zależy od receptury i od tego, czy surowce są dobrze dobrane.

Czy w perfumach są składniki pochodzenia zwierzęcego?

W nowoczesnych perfumach składniki zwierzęce praktycznie nie występują. Piżmo, ambrę, cywet i kastoreum zastąpiły syntetyki, a naturalne piżmo z piżmowca jest objęte ochroną CITES. Wosk pszczeli czy miód mogą się trafić w niszowych kompozycjach, ale to rzadkość.

Czy zamiennik ma ten sam skład co oryginał?

Dokładna receptura oryginału jest tajemnicą marki i nie ma jej na etykiecie, bo widnieje tam tylko „parfum”. Odpowiednik odtwarza zapach oryginału, a nie jego dokument z laboratorium. Nasze zamienniki to wody perfumowane (EDP), więc mają ten sam typ składu: alkohol, koncentrat zapachowy, woda i alergeny podane na opakowaniu.

Perfumy damskie w sklepie Manufaktura Esencji

Skoro wiesz już, co jest w perfumach, łatwiej ocenić, za co się płaci. Duża część ceny oryginału to marka, reklama i flakon, a nie alkohol i koncentrat. Nasze odpowiedniki inspirowane perfumami luksusowymi to wody perfumowane w pojemności 50 ml i 100 ml, w niższej cenie.

Wszystkie zapachy damskie znajdziesz w kategorii zamienniki perfum dla kobiet. Przy każdym podajemy nuty głowy, serca i bazy, żebyś przed zakupem wiedziała, czy w zapachu będzie róża, tonka czy ambroxan.